Biến đổi khí hậu làm rối loạn chu kỳ sinh trưởng cây cà phê Arabica

Theo Báo cáo đánh giá lần thứ tư của Hội đồng liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của WMO/UNEP công bố năm 2007, các khu vực bán khô hạn và cận ẩm ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh sẽ tăng lên. Khi khí hậu toàn cầu ấm lên, nhiệt độ trung bình tại các vùng trồng cà phê cao hơn, và thời tiết cực đoan là các yếu tố đang làm thay đổi chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của loại cây này, khiến việc canh tác trở nên khó khăn và không thể đoán trước được. 

Thông thường, cà phê Arabica thường sinh trưởng tốt ở các khu rừng nhiệt đới, ở độ cao 1500-2800 m so với mực nước biển, giữa vĩ độ 4° N và 9° N. Tại khu vực này, nhiệt độ không khí ít biến động theo mùa, trung bình là nhiệt độ không khí hàng năm từ 18 đến 22°C. Lượng mưa phân bố đều, dao động từ 1600 đến hơn 2000 mm, mùa khô kéo dài từ 3 đến 4 tháng trùng với thời kỳ mát nhất. Trong môi trường này, cà phê Arabica được phát triển như một loại cây bụi dưới bóng râm và cho sản lượng, chất lượng tốt.

Tuy nhiên, đặc tính của Arabica là nhạy cảm với các điều kiện môi trường, đặc biệt là bởi sự biến đổi quang kỳ và bởi các điều kiện khí tượng, chủ yếu là sự phân bố lượng mưa và nhiệt độ không khí ảnh hưởng đến hiện tượng học của cây trồng và do đó ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng hạt cà phê. 

Theo nghiên cứu của nhà khoa học Camargo, khi nhiệt độ môi trường trên 23°C, quá trình phát triển và chín của quả Arabica diễn ra nhanh hơn, thường dẫn đến giảm chất lượng. Nghiên cứu của Damatta & Ramalho cho biết, việc tiếp xúc liên tục với nhiệt độ hàng ngày cao tới 30°C có thể dẫn đến không chỉ làm rối loạn tăng trưởng mà còn dẫn đến những bất thường như vàng lá. Trong đó, nhiệt độ cao làm rối loạn quá trình trao đổi chất của thực vật. Điều này khiến lá tiếp xúc với bức xạ cao và hấp thụ nhiều năng lượng hơn năng lượng có thể sử dụng được bằng quang hợp, gây ra sự tích tụ năng lượng quá mức và làm cho lá quá nóng và rụng.

Mặt khác nhiệt độ không khí tương đối cao trong quá trình nở hoa, đặc biệt nếu kết hợp với mùa khô kéo dài, có thể khiến hoa bị rụng, giảm tỷ lệ đậu quả. Cây cũng có thể tăng trưởng nhanh hơn sẽ dẫn đến chất lượng quả cà phê thấp hơn. Nhiệt độ tối đa cao trong những tháng mùa hè có thể khiến quả chín quá mức, làm giảm chất lượng quả. 

Không chỉ vậy, biến đổi khí hậu còn dẫn đến sự gia tăng các điều kiện khắc nghiệt, sương giá có thể là nguyên nhân gây ra các căng thẳng sinh lý, chẳng hạn như giảm hiệu quả quang hợp, nguy cơ bị mầm bệnh tấn công cao hơn và yêu cầu tưới tiêu lớn hơn. Trong khi đó, các giai đoạn quan trọng khác là ra hoa và tạo hạt liên quan đến giai đoạn nghỉ ngủ của chồi. Nhiệt độ cao và điều kiện khô ráo trong giai đoạn sinh sản có thể rất quan trọng đối với sản lượng và chất lượng cà phê tối ưu. Việc thiết lập các giới hạn nhiệt độ không khí thích hợp cho cà phê có ý nghĩa quyết định đối với việc phân phối và khai thác kinh tế cây trồng.

Một báo cáo từ còn Infobibos cũng đưa ra nhận định, sự biến đổi khí hậu là yếu tố chính gây ra sự dao động và suy giảm về năng suất hạt cà phê trên thế giới. Mối quan hệ giữa các thông số khí hậu và sản xuất nông nghiệp khá phức tạp, do các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng dưới các hình thức khác nhau trong các giai đoạn hình thái của cây cà phê. Các quá trình quang hợp trở nên hạn chế khi xảy ra căng thẳng về nước, do lỗ khí đóng lại và giảm các hoạt động sinh lý khác ở cây. Các yếu tố khí hậu khác có thể làm giảm năng suất, chẳng hạn như nhiệt độ không khí bất lợi xảy ra trong các giai đoạn tăng trưởng khác nhau.

Báo cáo cũng cho biết, năng suất tại các vùng nhiệt đới châu Á không chỉ nhạy cảm với sự gia tăng nhiệt độ mà còn với những thay đổi về tính chất và đặc điểm của gió mùa. Ở vùng nhiệt đới bán khô hạn của châu Phi, biến đổi khí hậu dẫn đến tần suất hạn hán gia tăng gây rủi ro lớn nhất cho nông nghiệp. Ở châu Mỹ Latinh, nhiệt độ không khí được cho là sẽ tăng 1°C đến 5,8°C và lượng mưa tăng 15% ở các vùng nhiệt đới của Brazil; nông nghiệp và tài nguyên nước bị ảnh hưởng nhiều nhất do tác động của nhiệt độ khắc nghiệt và thay đổi lượng mưa. Kết quả nghiên cứu này rõ ràng là đáng lo ngại, mặc dù bản thân các báo cáo này chứa đựng mức độ không chắc chắn cao về kết quả của các mô hình dự báo dài hạn.

Biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến cây cà phê mà còn tác động tới cả cộng đồng trồng cà phê và người tiêu dùng toàn cầu. Với mỗi ly cà phê, chúng ta cần nhận thức rõ hơn về tác động của việc thay đổi khí hậu lên nông nghiệp và ngành cà phê, cũng như vai trò của chúng ta trong việc giảm thiểu lượng khí thải, hỗ trợ sản phẩm cà phê có nguồn gốc bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.